سایت تاما صفحه اول سایت تماس با ما ورود اعضاء پست الکترونیک
اداره کل آموزش و پرورش استان مرکزی
گروه کشاورزی
منوی اصلی

   خلاصــه خبـــر    به مناسبت روز درختکاری : اصول علمی کاشت درخت

درخت یکی از نعمت های الهی است که  از زيباترين مظاهر خلقت و جلوه‌اي از تجليات آفريدگار عالم است.  به دليل نقش حياتي كه در زندگي تمامي موجودات زنده، به ویژه انسان ها دارد، در اسلام نیز مورد توجه خاص قرار گرفته است؛ چرا که درخت نماد آباداني و شاخص سرسبزي و خرمي، و مظهر زندگي، و باعث لطافت هوا و موجب آسايش و رفاه انسان و صفا و پاكي طبيعت است.

حال خلاصه ای از نکات علمی کاشت درخت را بیان می کنیم که مطالعه  روش صحیح کاشت درختان ومراقبت از آنها در استقرار درخت پس ازکاشت اهمیت فراوانی دارد چرا که مشاهده شده شده در برخی موارد درخت بدون مطالعه کاشته شده و خوب مراقبت نشده ویا به دلیل رها شدن از بین رفته است. و اهمیت حفظ و مراقبت از درختان بیشتر از  کاشتن آنهاست.



عوامل مؤثر در درختكاري

1- هوا و اقليم

پس از بررسي و ارزيابي شرايط آب و هوايي از نظر واقع شدن محل باغ در دامنه، گودي يا دشت، آب و هواي محلي، بروز سرماهاي محلي بهاره، جريان بادها و برف گيري، ميزان و طول مدت حداكثر سرما وگرما در زمستان و تابستان، زمان شروع نمو در بهار و در صورت نياز چاره انديشي براي مشكلات و موانع و بررسي اقتصادي نسبت به احداث باغ اقدام گردد.

 

عوامل اقليمي مؤثر در احداث باغ

1- درجه حرارت هوا

درجه حرارت هوا در فصول مختلف عاملي است كه انسان كمتر مي تواند در آن تأثير داشته باشد. لذا ضروري است كه قبل از احداث باغ آماري از ميانگين درجه حرارت هواي منطقه در فصول مختلف چندين سال گذشته را در دست داشته باشيم و پس از آن نوع رقم مورد نظر را انتخاب و غرس نماییم.

1-2- سرماي ديررس بهاره

سرما و يخبندان بهاره كه در موقع گل دادن درختان يا بعد از آن بروز مي كند بيش از سرماي پائيزه صدمه و خسارت وارد مي كند. لذا در مناطقي كه امكان بروز سرماهاي ديررس بهاره زياد است، بايستي از ارقام ديرگل جهت كشت استفاده نمود.

1-3-ميزان بارندگي

هر درخت به مقداري آب جهت ادامه حيات خود نياز دارد و در صورت كافي نبودن بارندگي ساليانه و يا نامنظم بودن اين بارندگي، در فصول معين سال بايستي كمبود آن با آبياري تأمين شود.

1-4- بادهاي موسمي

در بعضي مناطق، در فصولي از سال بادهاي شديدي مي وزد كه داراي اثراتي به شرح ذيل است:

الف- در فصل گلدهي باعث ريزش گل و ميوه مي شود.

ب- باعث به هم خوردن شاخه ها و زخمي شدن شاخه ها و ميوه ها مي شود.

ج- در حين سم پاش مشكل به وجود مي آورد.

د- باعث كج شدن ريشه ها و يا ريشه كن شدن درختان مي شود.

ه- مانع پرواز زنبور عسل و گرده افشاني مناسب مي شود.

1-5- تابش نور خورشيد

تابش نور خورشيد سبب انجام عمل فتوسنتز در گياه و در نتيجه تشكيل مواد غذايي در آن شده  و از طرف ديگر باعث ايجاد شرايط مناسب براي فعاليت گياهان و گرم شدن زمين مي شود.

1-6- تگرگ و برف

برف و تگرگ در بعضي مناطق سبب شكستن شاخه ها و يا زخمي شدن ميوه ها و همچنين سبب ريزش گل و ميوه مي شود. اطلاع ازاين موضوع انتخاب گياهان مقاومتر را ايجاب مي كند.

1-7- رطوبت نسبي هوا

بالا بودن رطوبت نسبي هوا در ديررسي ميوه ها همينطور از نظر شيوع بيماري هاي قارچي مختلف در درختان ميوه حائز اهميت است.

1-8- ارتفاع از سطح دريا

درختان ميوه از نظر ارتفاع از سطح دريا هر كدام در حد معيني رشد و نمو مي نمايند و اين  موضوع در انتخاب درختان مناسب براي منطقه اهميت فراواني دارد.

2- انتخاب زمين

بررسي نوع خاك و آزمايشات خاك شناسي از كار هاي ضروري در امر درختكاري است، زيرا خاك خود عاملي مؤثر در رشد و نمو درختان است. توجه به شيب و جهت شيب، وضعيت زهكشي و بالا بودن سطح آب زيرزميني هم از موارد مهم ديگر است که حتما باید مورد توجه قرار گیرد.

3- آب كافي و مناسب

ميزان آب مورد نياز درختان ميوه نسبت به نوع آنها متفاوت است. البته در زمين هايي كه آب مصرفي براي آبياري از آب هاي زيرزميني يا آب رودخانه تأمين مي شود،اطلاع از تركيبات شيميايي و مواد مختلف موجود در آن و نيز درجه حرارت آب لازم است.

4- عمليات تهيه ی زمين

پس از آنكه زمين از هر لحاظ براي درختكاري مناسب تشخيص داده شد، اولين كاری كه بايد انجام گيرد تسطيح آن است.

در زمين هاي با شيب تند، محل مورد نظر براي احداث به صورت تراس يا سكو درمي آيد كه هر تراس يا قطعه آن بايستي مسطح باشد. در زمين هايي كه شيب كمي دارند نيز در ابتدا بايد به تسطيح آن و از بين بردن ناهمواري هاي جزئي زمين اقدام كرد تا در اثر آبياري و يا بارندگي زمين شسته نشود، در غير اين صورت خاك  قسمت هاي بالايي شسته شده و ريشه درختان بيرون مي مانند و خاك در قسمت هاي پائين جمع شده و آب ريشه ی درختان پائين دست را فرامي گيرد و به مرور زمان باعث خفگي درختان مي گردد.

پس از تسطيح زمين كه با وسايل مختلف انجام مي گيرد به عمليات ذيل مي پردازند.

4-1- تقويت خاك

با توجه به وضع خاك و مقدار مواد آلي موجود، به مقدار لازم حدود 25 تا30 تن كود حيواني در هر هكتار پخش مي شود و بلافاصله زمين به وسيله ی گاوآهن يا هر وسيله ی ديگر شخم زده مي شود. عمق اين شخم بايستي 35 سانتي متر باشد كه كود حيواني به زير خاك رفته تا مقداري از دسترسي علف هاي هرزي كه در لايه هاي سطحي رشد مي كند خارج شود و به ويژه در اصلاح لايه هاي عمقي مؤثر باشد.

4-2- اصلاح خاك

خاك زميني كه برای درختكاري استفاده مي شود نبايد خيلي سخت باشد و حداكثر ميزان رس آن از حدود 30 تا40 درصد بيشتر نباشد، همچنين بيش از حد شني بودن زمين نيز مناسب نيست. پس در صورتي كه زمين خيلي رسي يا شني باشد بايد نسبت به اصلاح آن اقدام كرد. براي زمين هاي رسي مي توان به آن كود حيواني و يا ماسه افزود و در صورت شني بودن مي توان با اضافه كردن مقداري رس يا كود حيواني آن را تا حدودي اصلاح نمود.

5- زمان كاشت درختان

موقع كاشت درختان با توجه به شرايط آب و هوايي در مناطق مختلف متفاوت خواهد بود. به طور كلي در موقع استراحت گياه مي توان به تغيير مكان آن اقدام نمود. معمولاً در مناطق سرد معتدل و يا مناطق سردي كه زمستان سخت دارند در دو فصل اواخر پائيز يا اواخر زمستان قبل از بيدار شدن درختان مي توان به اين كار مبادرت ورزيد. اگر سرماي زمستان به اندازه اي شديد نيست كه خطر يخبندان و سرما زدگی ريشه ی نهال را در پي داشته باشد، كشت درخت در اواخر پائيز مناسبتر است زيرا موجب جلوافتادن رشد نهال در بهار سال بعد مي شود. البته بايد دانست كه مركبات را پس از رفع خطر سرما و قبل از شروع فعاليت جديد گياه در زمين اصلي مي كارند.

6- فاصله ی درختان

درختان احتياج به نور، حرارت آفتاب به منظور افزايش دما، مواد غذايي و فضاي مناسب در خاك  براي رشد و نمو ريشه و ساير قسمت هاي خود دارند و كشت درخت در فواصل كمتر و نامنظم مانع برآورده شدن نياز درخت از نظر نور، مواد غذايي و فضاي كافي براي ايجاد شاخ و برگ شده و از نظر اقتصادي مقرون به صرفه نيست. در تعيين فواصل عواملی به شرح ذيل موثر است:

6-1- رشد و نمو درخت

بعضي از درختان ميوه مثل گردو، گلابي، زردآلو و گيلاس در نتيجه ی رشد زياد فضاي زيادتري را اشغال مي نمايد و بايد فاصله آنها از یکدیگر بيشتر باشد.

6-2- شدت يا ضعف تابش نور خورشيد

در نقاطي كه هوا ابري است طبيعتاً نور خورشيد به مقدار كافي به درختان نمي رسد پس بايد فاصله درختان را بيشتر گرفت. و برعكس در مناطقي جنوب كشورمان كه نور و حرارت شديد و گرم و تشعشع زياد است، نور زياد به درختان باعث سوختن برگ و گاهي تنه ی درختان مي شود، بايد درختان را به هم نزديك كاشت.

6-3- نوع خاك

بهترين فاصله برحسب نوع خاك براي درختان معمولي تعيين گرديده كه اندازه ی حداكثر آن مخصوص خاك هاي حاصلخيز و عميق و حداقل آن مخصوص اراضي نامرغوب است.

 6-4- نوع پايه

پايه اي كه پيوند بر روي آن انجام مي گيرد در تعيين فاصله مؤثر است. مثلاً وقتي گلابي برروي پايه (به) پيوند زده مي شود موجب پاكوتاه شدن گلابي مي گردد و در نتيجه فاصله ی لازم بين آنها كمتر خواهد بود يا پيوند زردآلو برروي زردآلو درخت حاصل تنومند شده و فاصله ی بيشتري مي خواهد اما زماني كه زردآلو بر روي پايه ی بادام پيوند شود به علت كمي جثه ی درخت حاصل شده، فاصله ی بين درختان كم در نظر گرفته مي شود.

 براي نمونه فواصل لازم بين تعدادي از درختان ميوه در زيرآورده شده است و در صورت پاكوتاه بودن يا پابلند بودن آنها تغييراتي داده مي شود.

 

 

حداقل فاصله

حداكثر فاصله

سيب وگلابي بر روي پايه هاي بذري

5 متر

7متر

هلو و آلبالو

5 متر

6متر

زردآلو

5 متر

7متر

بادام و گيلاس

6متر

8متر

مركبات

7 متر

8متر

پسته

5 متر

7متر

گردو معمولي

10 متر

12متر

مو

2متر

3متر

انار

2متر

4متر

 

 

بعد از انتخاب محل باغ و آماده كردن زمين، اولين تصميم گيري به گونه ی ارقام درختاني كه بايد كاشته شوند، معطوف مي گردد.

7- نحوه كاشت درخت

پس از كندن چاله ها بايستي اقدام به غرس نهال نمود ولي قبل از آن بايد اقداماتي برای نتيجه گيري بهتر از كار صورت گيرد.

7-1- گونيا كردن زمين

براي اينكه عمليات داشت و برداشت در باغ در آينده به آساني انجام پذيرد، امكان استفاده از ماشين آلات مختلف در عمليات از قبيل سمپاشي و دفع علف هاي هرز و غيره ميسر باشد بايستي درختان را روي رديف كشت نمود.

براي اين منظور ابتدا در گوشه ی زمين به وسيله ی دو ميل چوبي و مقداري نخ يك خط مستقيم كشيده و خط ديگر را بر آن عمود رسم مي كنيم. براي رسم دو خط عمود بر هم در روي زمين مي توان از خاصيت مثلث قائم الزاويه ( مربع وتر برابر است با مجموع مربعات دو ضلع ديگر) استفاده كرد. بدين ترتيب كه خطي در امتداد يكي از ابعاد زمين رسم كرده بر روي آن از نقطه A به اندازه 4 متر جدا مي كنند تا نقطه B به دست آيد. سپس دايره هاي به كمك ريسمان به مركز A و به شعاع 4 متر و دايره ی ديگري به فاصله ی 3 متر در امتداد ضلع ديگر از نقطه ی A اندازه گرفته از انتهاي 3 متري به مركز C و شعاع 5 متر رسم كرده و خط AB را امتداد مي دهيم. اين خط عمود بر خط AC خواهد بود. سپس از نقطه A شروع كرده به اندازه ی فواصلي كه براي درختان در بين رديف ها در نظر گرفته مي شود جدا مي كنيم و اين كار را روي خط AC و هم روي خطAB  انجام مي دهيم و خطوطي به موازات دو خط اوليه رسم مي كنيم در نتيجه ی اين كار،  زمين به صورت شبكه اي درمي آيد و اين خطوط در نقاطي همديگر را قطع مي كنند كليه نقاط حاصله محل كشت درختان خواهد بود كه بايستي با كوبيدن ميخ هاي چوبي يا ريختن مقداري گچ آنها را علامتگذاري نمود. اين روش، روش كاشت چهار گوش است البته درختان به صورت لوزي و شش گوش نيز كاشته مي شوند.

 

 

7-2- گودبرداري

پس از آنكه محل درختان در زمين اصلي مشخص شد آنها را با گچ و يا كوبيدن ميخ هاي چوبي علامت گذاري و سپس به كندن گودها يا چاله ها مي پردازيم.

الف - زمان گودبرداي يا چاله كني با زمان درختكاري در ارتباط است بدين معني كه اگر موقع كاشت نهال در اواخر پائيز باشد، چاله ها نيز بايستي در پائيز كنده شود. ولي اگر نهال ها در اوائل بهار يا اواخر زمستان كاشته خواهند شد مي توان چاله كني را نيز به اواخر زمستان موكول نمود، اما بايد توجه داشت  بهتر است  حفر چاله ها در پائيز صورت گيرد تا بارندگي هاي زمستان در داخل چاله پرشده و قسمتي جذب خاك اطراف چاله شود و در اثر يخبندان خاك اطراف چاله خرد و پوك گردد. بديهي است در اين صورت ممكن است چاله ها كمي مرمت لازم داشته باشد.

طرز عمل گودبرداري

در زمان گودبرداري بايد دقت شود كه خاك سطح زمین در يك سمت چاله و خاك های عمیق تر جدا از آن و در سمت ديگري از چاله ها ريخته شود.

پ -ابعاد چاله ها

ابعاد چاله هاي مخصوص درختكاري به عوامل مختلفي از قبيل نوع خاك و اندازه ی ريشه نهال و نوع بستگي دارد.

7-3- آماده كردن چاله هاي غرس نهال

با وجود آنكه قبلاً به تمام زمين كود حيواني داده شده ولي در موقع كشت درخت نيز بايد مقداري كافي كود حيواني و كود ماكرو ( فسفر– پتاسيم- گوگرد) كه دير حل هستند با خاك سطحی زمین چاله های  حفرشده مخلوط و داخل چاله ها  ریخته شود، زيرا همانطور كه مي دانيم درخت مدت زيادي بايد در محل خود بماند.

از طرف ديگر افزودن انواع كودها به اطراف ريشه پس از كاشت كار دشواري است. ثانياً كودهاي فسفره و پتاسي كه پس از كشت به درخت داده مي شود در اثر قدرت لايه هاي خاك در جذب و نگهداري در سطح فوقاني باقي مانده و به اعماق ريشه درخت نمي رسد. بنابراين براي داشتن درخت سالم و قوي لازم است در موقع كشت، مواد غذايي كافي در اختيار آن گذاشته شود. در موقع كاشتن نهال در چاله بايد توجه داشت كه گياه به همان عمق كه در خزانه ی زير خاك بوده، در خاك محل اصلي كاشته شود زيرا در صورت كاشت عميق تر  قسمتي از ساقه به زير خاك رفته و پس از مدتي خواهد پوسيد و ممكن است موجب خشك شدن درخت شود.

با توجه به اين كه چون پس از كاشتن نهال با آبياري پاي نهال، خاك چاله كمي نشست مي كند، اين مسئله ممكن است باعث پايين رفتن ريشه شده و بعد ها در اثر كود دادن و امثال آن به تدريج خاك در اطراف قسمتي از تنه قرار گيرد؛ بنابراین نهال باید زماني كشت شود كه خاك به اندازه ی کافی نشست كرده است تا طوقه و به همان عمقي كه در نهالستان بوده زير خاك قرار گيرد و قسمتهايي از ساقه در خاك فرو نرود. به خصوص بايد توجه كرد كه محل پيوند در خاك مدفون نشود.

گاهي براي اينكه نشست خاك پس از كاشت مشكلي را پيش نياورد پس از گودبرداري، كوددهي، پر كردن مجدد گودال ها، آبياري صورت مي گيرد و پس از گاورو شدن، چاله اي را به اندازه ی حجم ريشه ی نهال دوباره برداشته و نهال را در عمق لازم در چاله مي گذارند.

 نهال ها بايد حتي المقدور ظرف مدت كمي پس از بيرون آوردن از خزانه به محل اصلي انتقال داده شود. زيرا ريشه هاي عريان كه در معرض آفتاب يا بارندگي قرار مي گيرند به سرعت خشك و از بين خواهند رفت. لذا به منظور جلوگيري از خشك شدن ريشه در فواصل دور اين كار بايد نهال ها بسته بندي و در كيسه اي كه پر از كاه يا پوشال مرطوب است قرار داده شوند و به محل اصلي انتقال یابند.

7-4- غرس نهال

كاشت نهال بهتر است به وسیله ی دو نفر انجام پذيرد كه يكي از آنها به طور عمودي در شكاف وسط خط كش كاشت طوري قرار بگيرد كه طوقه ی درخت را در سطح فوقاني خط كش  مهار نموده و ديگري  با بيل خاك مورد نياز چاله را بريزد. پس از پر شدن چاله با پا فشار مختصري به اطراف درخت داده و پس از كاشت، نهال را با قيم مي بندند.

1- عمق كاشت بايد طوري باشد كه محل پيوند، دست كم چند سانتي متر بالاي سطح خاك واقع شود تا از ريشه دار شدن گياه از بالاي پيوند  كه ممكن است اثر پايه را خنثي كرده و نيز از گود افتادن درخت ( يعني قرار گرفتن آن درعمق زياد خاك ) كه به اصطلاح باعث خفگي آن خواهد شد جلوگيري به عمل آيد.

2- در نقاطي كه باد منظم مي وزد، رشد پيوندك بايد رو به باد قرارداشته شود تا از شكسته شدن گياه در اثر فشار باد جلوگيري گردد. در نقاط بادخيز استفاده از قيم براي نگهداري نهال، در سال هاي اول، توصيه مي شود.

3- پس از انجام كاشت و پركردن گودال، بايد با فشار دادن خاك اطراف نهال با پا يا بيل، خاك اطراف ريشه ها را به طور كامل محكم كرد تا محفظه ی هوا در اطراف ريشه ها باقي نماند و همچنين مقدار نشست خاك كه در اثر آبياري به وجود مي آيد و باعث گود افتادن نهال مي گرددبه حداقل كاهش يابد.

4- بلافاصله پس از كاشت، نهال ها را بايد آبياري كرد. در غير اين صورت احتمال نهال هاي خشك شده بالا خواهد رفت و نياز به كاشت مجدد يا واكاري خواهد بود.

5- بايد نهال هاي كشت شده را به روش صحيح هرس و شكل دهي كرد.

6- در انتخاب ارقام مناسب، توجه به تطابق با شرايط اقليمي خاص منطقه، تطابق با شرايط باغ از نظر خاك، تطابق ارقام با همديگر از نظر تلقيح، مسائل اقتصادي، امكان حمل، انبارنمودن و  فروش محصول به قيمت مناسب از مسائل ضروري است.

7- تهيه ی نهال مرغوب از ارقام انتخابي بايد مورد توجه قرار گيرد. اگر باغ وسيع باشد مي توان نهال ها را با احداث نهالستان در محل فراهم كرد، در غير اين صورت بهتر است  نهال ها از يك موسسه ی مورد اعتماد خريداري شود.

8- قبل از خريد نهال بايد از حسن شهرت و امانتداري و سوابق توليدي موسسه ی تهيه نهال اطمينان حاصل كرد و بهتر است انتخاب نهال و خريد آنها با نظر و كمك كارشناس باتجربه انجام گيرد.

9- نهال هاي مسن هر چند ممكن است زودتر به بار برسند ولي به علت بالا بودن تلفات جابه جايي و امكان اينكه به طرز مطلوب هرس و فرم دهي نشده اند مقرون به صرفه نيست.

10-نهال هاي انتخابي بايد عاري از هرگونه شپشك و تخم حشرات بوده و فاقد بيماري هاي قارچي، باكتريايي، نماتود ريشه و عاري از امراض ويروسي كه با پيوند منتقل مي شوند باشند.

11- عمق كاشت مهمترين موضوع است و بايد نهال طوري در چاله قرارگيرد كه طوقه در مجاورت سطح خاك واقع شده و محل پيوند بيرون باشد. براي توفيق در اين كار حتماً بايد از خط كش درختكاري استفاده شود.

12- بايد سطح زمين را خوب شخم زده و آماده كرد و حتي الامكان چاله ها را بزرگ گرفت و خاك آن را تعويض نموده و اصول تغذيه كودي را در نظر گرفت.

13- بعد از تصميم گيري در مورد نقشه ی كاشت، بايد آن را به كمك طناب و چند عدد چوب پياده كرد و بعد از مشخص شدن جاي درختان، محل آنها را با ميخ هاي چوبي نشانه گذاري كرد.

14- نهال تازه كاشته شده را بايد حتما با بستن قيم محكم در كنار آن، از تكان خوردن و خم شدن حفظ كرد.

15- در حين جابجايي نهال، بايد ريشه از هوا و باد در امان باشد. براي ايجاد تعادل بين ريشه و اندام هاي هوايي باید قسمتي از سرشاخه ها هرس شود تا جبران ريشه هاي از دست رفته باشد و تعادل تاج با ريشه برقرار گردد.

16- جهت حفاظت درختان جوان از جويده شدن تنه ی آنها به وسيله ی حيوانات جونده،  قرار دادن حفاظ دور تنه درخت الزامي است.

7-5- هرس اوليه بعد از كاشت نهال

در هنگام كاشت بيشتر نهال هاي ميوه، بايد ابتدا ريشه را با قيچي تيز هرس كرد تا اولاً سرريشه ی اصلي قطع و گياه تحريك به توليد ريشه فرعي شود. ثانيا قسمت هاي انتهايي ريشه ها، كه بيشتر در اثر كنده شدن از خاك خزانه زخمي و به طور نامرتب قطع شده، داراي يك سطح صاف شود، زيرا ريشه هاي زخمي مورد حمله انواع قارچ ها و باكتري ها قرارمي گيرد و از بين مي روند، در حاليكه اگر محل بريده شده صاف باشد به راحتي ترميم مي گردد و از نفوذ عوامل بيماريزا جلوگيري مي كند.

8- داشت يا نگهداري از باغ احداث شده

هر درخت نياز به مراقبت هاي ويژه اي دارد تا بتواند به نحو مطلوب رشد كرده و توليد محصول كند. اين مراقبت ها، به طور كلي عمليات داشت ناميده مي شود. از جمله آنها مي توان به موارد زير اشاره كرد:

1- آبياري 2- كوددهي 3- هرس 4- گرده افشاني  5- تنك كردن  6-كنترل آفات و بيماري ها و علف هاي هرز 7-  ساير عمليات

8-1- آبياري

آبياري نهال تازه كشت شده بايد بلافاصله پس از كشت آن انجام گيرد تا خاك اطراف ريشه به آن چسبيده و نياز آبي نهال جوان را براي چند روز تأمين نمايد. بايد دانست كه در آبياري لزومي  ندارد كه طوقه ی درخت با آب تماس داشته باشد چون اين كار باعث خيس شدن طوقه نهال شده و موجب پوسيدن آن ناحيه و درنتيجه خشكيدن نهال مي گردد.

متخصصان حفظ نباتات عقيده دارند در آبياري اگر طوقه در آب فرورود موجب شيوع آفات و بيماري ها بخصوص آفات چوبخوار و بيماري هاي قارچي مي شود.

در شرايط مساعد، ريشه ی درختان تا عمق زياد نفوذ مي كند و در جهت افقي نيز بر حسب بافت خاك و نوع درخت از هر طرف 5/1 تا 3 برابر شعاع شاخساره و يا سايه انداز درخت پخش مي گردد. ولي بررسي ها نشان داده كه قسمت اعظم ريشه هاي فعال يك درخت در زير شاخساره ی آن، تا ژرفاي 60 سانتي متري زمين، قراردارند. بنابراين گياه عمده ترين قسمت آب  و مواد غذايي مورد نياز خود را از اين قسمت خاك جذب مي كند. در نقاطي كه بارندگي ساليانه، كمتر از 700 ميلي متر و با پراكنش مناسب نباشد، بايد در ايام خشك، آب مورد نياز درخت به وسيله ی آبياري تامين گردد. درحال حاضر چهار روش آبياري عمده، مرسوم است:

الف - روش كرتي يا غرقابي    

ب - روش نشتي    

پ - روش باراني      

ت - روش قطره اي

كه البته روش باراني مطلوب برای درختان نیست.

8-2-كوددهي

الف - از ميان مواد غذايي اصلي ( نيتروژن- فسفر- پتاسيم ) درختان ميوه، به طور معمول تا آغاز باروري، تنها به نيتروژن اضافي نياز دارند و مقدار فسفر و پتاسيم موجود در خاك براي تأمين نيازهاي آنها تا آن زمان كافي است، مگر اين كه خاك از نظر اين دو عنصر، كمبودي داشته باشد.

مناسب ترين روش براي تعيين ميزان كود، آزمايش خاك است كه بعد از انجام آزمايش خاك مي توان با دقت ميزان كود را تعيين و به مصرف گياه رساند. ولي در حالت معمول براي اضافه كردن نيتروژن به خاك فرمول كلي و بسيار تقريبي به وسیله ی باغداران به كار گرفته مي شود. طبق اين فرمول، بايد برحسب ميزان رشد، در هر سال 60 تا90 گرم نيتروژن خالص به ازای هر سال سن درخت تا حداكثر 500 تا 1000 گرم، به هر درخت داده شود. بدين ترتيب، يك درخت پاكوتاه به ازای هر سال، 60 گرم و يك درخت قوي و با رشد خوب به ازای هر سال سن خود 90 گرم نيتروژن در سال دريافت خواهد كرد و پس از رسيدن به ميزان حداكثر، مقدار كود دريافتي سالیانه ی آنها به ترتيب در 500  و 1000 گرم ثابت خواهد ماند كه بايد در دو يا سه نوبت، يك بار در اول بهار و يك تا دو بار در طول فصل رويش، به درخت داده شود.

ميزان مصرف كودهاي فسفره و پتاسه، برحسب نوع گياه و مقدار اين كودها در خاك، 50 تا 150 كيلو در سال در هكتار است. بدين منظور، بايد كودها با خاك زير سايه انداز درخت مخلوط گردند و در صورت امكان، بيدرنگ آبياري شود.

ب‌- عناصر كم مصرف مانند: آهن، روي، منيزيم و غيره را بايد تنها در صورتي به خاك اضافه كرد كه علایم خاص كمبود آنها در باغ ديده شود. براي تعيين مقدار موردنیاز از عناصر ياد شده، بهترين راه تجزيه ی برگ و اندازه گيري مقدار عنصر مورد و مقايسه ی آن با مقدار يك گياه سالم و با اعداد جداول خاصي كه براي اين كار وجود دارد، است.

پ - كودهاي حيواني داراي ارزش غذايي كمتري هستند و بيشتر به خاطر بهبود خواص فيزيكي خاك و بالابردن قدرت نگهداري آب، مورد مصرف قرار مي گيرند.

برحسب ميزان مواد آلي موجود در خاك، مصرف 10-40 سال تن كود دامي پوسيده در سال در هر هكتار باغ توصيه شده است.

ت- در بسياري از موارد، كشت كود سبز، به ويژه گياهان يكساله تيره لوبياسانان كه قدرت تثبيت نيتروژن هوا را دارند، در بين درختان باغ توصيه مي شود. اين گياهان، هنگامي كه در آخر فصل رشد با شخم زدن با خاك مخلوط شوند، اولاً مانند كودهاي دامي، خواص فيزيكي خاك را بهبود مي بخشند، ثانيا با رها كردن نيتروژن تثبيت شده خود در خاك حاصلخيزي آن را بالا مي برند.

8-3- هرس

برحسب نياز به هرس مي توان درختان ميوه را به سه گروه تقسيم كرد:

گروه اول شامل درختاني مانند مركبات است كه در دوران زندگي خود نيازي به هرس ندارند و بدون آن، به طور طبيعي، شكل ويژه خود را پيدا كرده و ميوه كافي توليد مي كنند.

گروه دوم شامل درختاني مثل سيب، گلابي، بادام، گيلاس و گردو است كه بايستي در چند سال اول به آنها، از طريق پيرايش، شكل مناسب داد ولي وقتي رشد كردند و به بار نشستند، باید هرس را به حداقل رساند.

گروه سوم شامل ميوه هايي مانند هلو، انجير و انگور است كه علاوه بر پيرايش و شكل دهي، در دوران بلوغ نيز مرتباً بايد هرس شوند، تا با توليد شاخه هاي جوان، ميزان محصول آنان افزايش يابد.

8-4-گرده افشاني

تمام درختان ميوه ی ايران، به غير از خرمالو و ارقام بدون هسته انجير و گلابي و مركبات براي توليد ميوه به گرده افشاني نياز دارند. از نظر عامل انتقال گرده مي توان ميوه ها را به سه گروه تقسيم كرد:

گروه اول شامل دو درخت خرما و انجيرهاي هسته دار است كه هرچند به طور طبيعي مي توانند مقدار بسيار كمي ميوه توليد كنند ولي براي توليد محصول اقتصادي بايد گرده افشاني به وسيله ی انسان انجام گيرد.

گروه دوم شامل گردو، پسته، فندق، توت و انار است كه در آنها گرده افشاني، به وسیله ی باد انجام مي گيرد و نيازي به دخالت انسان نيست.

گروه سوم شامل ساير ميوه ها به ويژه انواع دانه دار و هسته دار است كه گرده افشاني آنها با حشرات، به ويژه زنبور عسل، انجام مي شود و بنابراين كندوگذاري در باغ براي توليد محصول ضروري است.

8-5- تنك كردن

بيشتر درختان ميوه بيش از حد توانايي باردهي خود، گل توليد مي كنند كه اگر همگي اين گلها تبديل به ميوه شوند، درخت ضعيف و ميوه ها ريز و نامرغوب خواهند شد و ممكن است درخت دچار سال آوري (باردهي متناوب) شود. به همين دليل، بايد بيشتر گل ها و ميوه هاي جوان را حذف کرد. شدت تنك كردن(درصد گل ها و ميوه هاي حذف شده) بستگي به نوع درخت، ميزان رشد آن و تعداد ميوه هاي تشكيل شده دارد. براي سيب و هلو به طور معمول توصيه مي شود كه به ازاي  هر 30 برگ درخت و يا هر 10 سانتي متر طول شاخه بارور، يك ميوه نگهداري و بقيه حذف هستند.

 9-5- توصيه هاي پاياني

•  اگر از ابتدا، در انتخاب محل، آب و موقعيت درخت دقت نكنيم و درختان را با روش صحيح نكاريم، ضرر و خسارت حاصل از هر كدام از اشتباهات، قابل جبران نخواهد بود و يا به بهاي از دست دادن چندين سال زحمت و مبالغ هنگفتي سرمايه تمام خواهد شد.

•  طرح ريزي باغ برحسب اينكه در دامنه يا زمين شيب دار يا جلگه مسطح قرار گرفته باشد متفاوت است. در دامنه و اراضي شيب دار بايد از خطوط ميزان تبعيت كرد و با ساختن سكوهايي، طبقات مسطحي به وجود آورد كه آب به خوبي در آنها جريان پيدا كند و بدين ترتيب زمين را براي كاشت درخت آماده نمود.

•  بعداز طرح ريزي باغ روي كاغذ و مشخص كردن قطعات، خطوط كشت، جوي ها و نهرها، بايد نقشه را روي خاك پياده كرد. اين كار با استفاده از گونيا و طناب يا زنجير هاي خاص امكان پذير مي باشد.

•  تسطيح زمين در ارضي مسطح و روي سطوح سكوها در دامنه ها از ضروريات است درغير اين صورت آبياري درختان به خوبي انجام پذير نبوده و فرسايش و از بين رفتن خاك حتمي است.

اطمينان از وضعت خاك تحت الارض و اصلاح آن در صورت نياز، قبل از هرگونه درختكاري از ضرورت حتمي است.

•  كاشت بادشكن در سمت عمود به جهت بادهاي اصلي محلي قبل از كاشتن درختان ميوه بايد به فاصله ی حداقل 5 متر از اولين رديف انجام گيرد.

•  خيابانها بايد طوري طرح ريزي شوند كه ضمن امكان استفاده از حداكثر زمين، دسترسي به قطعات براي انجام خدمات فصلي و جمع آوري محصول به آساني ميسر باشد.

   

منابع:

خوشخوي.م.، ب.شيباني، الف.روحاني ، ع . تفضلي1384- اصول باغباني. مركز نشر دانشگاه شيراز

تقي لو.ح ،ع. عدالت. – باغباني عمومي-1379  –انتشارات آواي نور

 منيعي.ع -   1376 -  مباني علمي پرورش درختان ميوه -  شركت انتشارات فني ايران